Blog

Een interessant studiedag Pluriculturele Zorg

De Week van de Verpleegkunde, georganiseerd door het NVKVV, startte op maandag 18 maart met de studiedag van de werkgroep pluriculturele zorg : 'Horen, zien, (zwijgen), spreken. Communicatie met anderstaligen in de gezondheidszorg, (g)een probleem?!'

Een 50-tal zeer geïnteresseerde deelnemers woonden de studiedag bij en gingen in interactie met de verschillende sprekers.

Dhr Hans Verrept, celverantwoordelijke interculturele bemiddeling en beleidsondersteuning bij de FOD Volksgezondheid, schetste aan de hand van een aantal voorbeelden, hoe de migrant zich in ons land voelt, wanneer hij beroep doet op de gezondheidszorg. Noch voor de migrant, noch voor de hulpverlener is het eenvoudig om het noodzakelijke vertrouwensklimaat op te roepen, wanneer men elkander onvoldoende begrijpt door een (gedeeltelijke) taalbarrière. Gebruik maken van gelegenheidstolken is niet aangewezen omdat de hulpverlener niet kan steunen op een correcte vertaling, om diverse redenen zoals onvoldoende medische kennis, delicate vragen worden door schroom niet correct vertaald, geen beroepsgeheim ….Hij besprak de verschillende modellen van correct tolken en gaf een overzicht van de voor- en nadelen: onzichtbare tolk; Amerikaanse medische tolk; intercultureel bemiddelaar; co-therapeut. De intercultureel bemiddelaar zal naast het tolken ook de begeleiding van de patiënt verzekeren, bijkomende uitleg geven en erover waken dat er geen misverstanden optreden. Verschillende ziekenhuizen beschikken over één of meerdere bemiddelaars, die ook uitwisselbaar zijn.

Mw Inne Hennissen, coördinator van de tolkendienst Limburg besprak de deontologie en de voorwaarden waaraan een sociaal tolk moet voldoen. Door middel van een korte film werd de rol van deze tolk zeer duidelijk uitgebeeld, zo is hij verplicht alles te tolken wat gezegd wordt, zowel door de cliënt als door de hulpverlener. Hij informeert op voorhand beide partijen over zijn gedragscode. Hij betoont empathie maar behoudt een zekere afstand. Zo komt hij niet tussen om culturele eigenheden uit te leggen. Hij onderhoudt ook geen persoonlijk contact met de cliënt. De kostprijs wordt grotendeels opgevangen door subsidiëring van de overheid. Een beperkte gedeelte wordt betaald door de hulpverlener of zijn werkgever. De tolk wordt na afspraak ingezet. www.limburg.be/tolkendienst .

Mw Wendy Vandeweyer, diëtiste-diabeteseducator bij het Wit-Gele Kruis Limburg bracht een persoonlijke getuigenis hoe zij met sociaal tolken de patiënt wegwijs maakt in zijn aandoening en de therapie. Aanvankelijk heeft zij de helft meer tijd nodig om een consult af te ronden, maar dit resulteert uiteindelijk in tijdswinst op termijn en vooral in een betere therapietrouw. Zij maakt ook gebruik van educatieve afbeeldingen.

Mw Hanan Ben Abdeslam, vroedvrouw bij het Expertisecentrum Kraamzorg Volle Maan, Brussel legde ons uit hoe zij delicate thema’s zoals seksualiteit en voortplanting aanbrengt bij groepen waar deze onderwerpen taboe zijn en bij kwetsbare vrouwen. Daartoe werd een educatieve koffer met platen en voorwerpen uitgewerkt. Voordrachten geven met tolken is niet erg handig voor deze onderwerpen omdat een vertrouwenssfeer absoluut noodzakelijk is, die het best bereikt wordt, wanneer een gemeenschappelijk taal gebruikt wordt. De uitleg kan gegeven worden in het Nederlands, het Frans, het Arabisch en het Berbers. Deze vrouwen en ook de mannen weten weinig af over anatomie en fysiologie. In de eerste plaats krijgen zij dit basisonderricht om dan meer specifiek de onderwerpen van anti-conceptie, zwangerschap en bevalling te bespreken. Mannen en vrouwen krijgen eerst afzonderlijk onderricht om dan uiteindelijk samen de lessen te volgen. www.expertisecentrum-vollemaan.be .

Mw Myranda Emmerechts, directeur Ba-bel, Vlaamse Tolkentelefoon gaf ons uitleg over de werking van Ba-bel. Wij waren verbaasd over de snelheid (max 3 minuten) waarmede een tolk op eenvoudige vraag kan ingeschakeld worden tijdens de bureeluren voor volgende talen: Russisch, Marokkaans, Arabisch en Berbers. Meestal wordt er gewerkt op afspraak, zeker voor de minder courante talen. De gebruiker betaalt ongeveer ¼ van de kosten. Het andere deel wordt betoelaagd. De telefoontolk werkt volgens hetzelfde concept als de sociaal tolk (deontologie, voorwaarden). Voordeel is hier dat de tolk doorgaans snel beschikbaar is en dat het tolken volledig anoniem gebeurt. Nadeel is wel dat de tolk geen lichaamsreacties kan waarnemen. Daarom wordt het systeem liefst niet gebruikt bij negatieve boodschappen. Sociaal tolken en vooral de inbreng van een intercultureel bemiddelaar is hier beter. Aan de hand van een film en een praktijkdemonstratie in het Russisch werd ons duidelijk gemaakt hoe het systeem werkte. Het is ook mogelijk om een telefoongesprek te voeren waarbij patiënt en hulpverlener op verschillende plaatsen zijn. Momenteel zijn proeven bezig met skype verbinding. www.vlaamsetolkentelefoon.be .

Tot slot van deze interessante dag demonstreerde een panel de verschillende hulpmiddelen die via internet, socio-culturele organisaties en uitgeverijen beschikbaar zijn. Dhr Peter Degand, psychiatrisch verpleegkundige legde uit aan welke voorwaarden goede pictogrammen en educatieve platen moeten voldoen om door de gebruiker te kunnen begrepen worden. Mw Carine Ogiers, stafmedewerker bij WG Limburg, legde het gebruik van de Hospitolk uit, een uitgave van MC Rotterdam. Mw Elke Hooyberghs van het intercultureel netwerk Gent, gaf uitleg bij de vele documentatie en  publicaties die zij samengesteld hebben ten behoeve van de integratie van de migrant, ook op het vlak van gezondheidszorg www.ingent.be . Mw Marieke Denolf stafmedewerker bij deSOM sociaal tolken en vertaaldienst in Kortrijk stelt eveneens sociaal tolken ter beschikking, maar verricht ook vertaalwerk ten behoeve van migranten. Zij legde ook  het verschil uit met de beeëdigde tolken en vertalers die werken voor de rechtbanken en het Openbaar Ministerie. Elke provincie in Vlaanderen beschikt over een organisatie die sociaal tolken vormt en na afspraak inzet. Instellingen kunnen een overeenkomst afsluiten met een organisatie voor sociaal tolken en met Ba-bel. www.desom.be/tolkendienst .

Een gids voor hulp- en dienstverleners betreffende sociaal tolken en vertalen kan bekomen worden bij Kruispunt migratie-integratie, expertisecentrum voor Vlaanderen www.sociaaltolkenvertalen.be .

Met dank aan René Tytgat voor het verslag.