Blog

Ramadan en diabetes

In de maand ramadan verandert de dagelijkse routine drastisch: van dageraad tot zonsondergang eten en drinken vastende moslims niet. Islamitisch gezien zijn patiënten, bij wie het vasten leidt tot een verslechtering van de gezondheid, vrijgesteld. Chronisch zieken zoals diabetici vallen onder deze categorie. Heel wat moslims met diabetes vasten tijdens de maand ramadan: ongeveer 43% met type 1 diabetes en 79% met type 2 diabetes. Dit blijkt uit epidemiologisch onderzoek onder 12243 moslims met diabetes in 13 verschillende landen (Salti, Bernard, Detournay et al., 2004). We veronderstellen dan ook dat in België heel wat moslims met diabetes vasten tijdens ramadan.

Gezondheidsrisico’s voor vastende diabetici

Wanneer men voor een lange periode niks eet, is vasten voor diabetici niet zonder risico. De grote wijzigingen in het eet- en medicatieschema hebben een negatief effect op de gezondheid van diabetici. Patiënten met diabetes type1 en insulineafhankelijke diabetes type 2, worden afgeraden te vasten. Zij lopen een hoge kans op het ontwikkelen van ernstige complicaties. Ook patiënten met diabetes type 2 die behandeld worden met orale antidiabetica kunnen het vasten beter laten bij aanwezigheid van complicaties zoals vaataandoeningen. Diabetici moeten zich bewust zijn van de ernstige complicaties en mogelijke gezondheidsschade door langdurig niks te eten.

De studie van Salti, Bernard, Detournay et al. (2004) concludeert dat vasten leidt tot een sterke stijging in het aantal complicaties bij de diabetespatiënten.          

  • Hypoglycemie of een te lage bloedsuikerspiegel is te herkennen aan onder andere zweten, trillen, hoofdpijn, hartkloppingen… Weinig eten is een belangrijke factor bij het ontstaan van hypoglycemie. Vooral insulineafhankelijke diabetici kunnen snel een hypo doen wanneer ze vasten.               
  • Hyperglycemie: Veel eten na zonsondergang kan leiden tot een te hoge bloedsuikerspiegel bij diabetici. Door een te lage voedselinname is de bloedsuikerspiegel laag waardoor men zich moeilijk kan bedwingen. Hierdoor grijpt men sneller naar suikerrijke en geraffineerde producten die niet snel een gevoel van verzadiging geven. Men gaat te veel eten met wat tot hyperglycemie (veel plassen, veel eten, lusteloosheid, slaperigheid…) kan leiden.  
  • Diabetische ketoacidose of de verzuring van het bloed is een ernstige complicatie voor patiënten met diabetes type 1. De oorzaak ligt bij een drastisch insulinetekort wat zich vertaalt in sterk verhoogde bloedsuiker. Langdurig vasten kan een aanleiding zijn.                
  • Uitdroging en trombose : Een geringe vochtinname tijdens het vasten veroorzaakt uitdroging die versterkt wordt bij warm weer. Een lage vloeistofinname veroorzaakt ook hyperglycemie. Diabetici zijn ook gevoeliger voor het ontwikkelen van trombose.

Als men toch wil vasten

De beslissing om al dan niet te vasten hangt af van de specifieke gezondheidstoestand van de diabetespatiënt en gebeurt in overleg met de behandelende arts (endocrinoloog- diabetoloog). ‘Vasten tijdens ramadan’ kan enkele maanden voor de start van de vastenperiode met de patiënt besproken worden. Het is aan de arts om in samenwerking met de diëtiste een aangepast voedings- en medicatieschema op te stellen. De patiënt moet ook duidelijke instructies krijgen over hoe hij/zij het vasten verbreekt in geval van symptomen van hypoglycemie of uitdroging. Als een diabetes type 1 patiënt beslist om de vastenperiode mee toe doen, ondanks het medisch negatief advies van de arts, moet eerst een analyse worden gedaan van de gezondheidstoestand van de patiënt. Het dieet moet aangepast worden en, na een bloedonderzoek, soms ook de medicatie. De patiënt zou gedurende deze periode onder medisch toezicht moeten blijven om indien nodig de insulinedoses aan te passen.

Tips voor het ondersteunen van vastende diabetespatiënten

  • Volg de aanbevelingen van de arts betreffende de medicijnen en maaltijden nauw op.
  • Benadruk dat medicatie onmiddellijk voor of na het eten ingenomen moet worden, zoals vooropgesteld in het behandelingsschema.
  • Volg het dieetschema zoals voorgeschreven door de diëtiste, zonder overmatige inname van calorierijke voedingsmiddelen na zonsondergang.
  • Stimuleer lichaamsbeweging bij diabetici type 2 die een orale antidiabeticabehandeling krijgen. Dit kan 's avonds na het eten gebeuren.
  • Herken de symptomen van hypoglycemie en uitdroging. Raadplaag de huisarts wanneer de symptomen aanhouden.
  • Moedig de patiënt aan tot zelfcontrole tijdens de maand ramadan. Zelfmeting- en controle van glucosewaarden kan helpen om het vasten tijdig te verbreken.

Referenties

Ibrahim Salti, Eric Bénard, Bruno Detournay, Monique Bianchi-Biscay, Corinne Le Brigand, CélineVoinet, Abdul Jabbar.A Population-BasedStudy of Diabetes andItsCharacteristicsDuringthe Fasting Month of Ramadan in 13 Countries.Diabetes Care 2004 Oct; 27(10): 2306-2311.

Dit artikel werd geschreven door

Hanae Benallal - diëtiste en voedingsdeskundige

Contactgegevens: hanae.benallal@gmail.com